Eksperimentallıq fonetika
Qaraqalpaqstanda eksperimentallıq-instrumentallıq fonetikanıń tiykarın salıwshı: rentgenografiya, palatografiya, spektrografiya hám oscillografiya — L. V. Sherba atındaǵı Leningrad laboratoriyasınıń metodları.
20.09.1942 — 06.04.2015
Abatbay Dáwletov
Filologiya ilimleriniń doktorı, professor, Ózbekstan Respublikası Ilimler akademiyasınıń akademigi. Qaraqalpaq tiliniń seslerin birinshi bolıp ásbaplar menen ólshegen hám ilimiy táriyiplegen alım.
Biografiyalıq film
Akademik Abatbay Dáwletov haqqında biografiyalıq film
Film kórnekli tilshisi-alimi, akademik Abatbay Dáwletovtiń ómiri hám ilimiy jolına baǵıshlanǵan.
Erte jılları: Kegeyli rayonında tuwılıp, jaslayınan bilimge umtılıwı.
Ilimiy xızmetkerligi: Leningradta aspiranturanı tamamlaǵan, kandidatlıq hám doktorlıq dissertaciyaların jaqlawı, Ózbekstan Ilimler akademiyasınıń akademigi bolıwı hám Qaraqalpaq mámleketlik universitetindegi jemisli miyneti.
Shańaraǵı hám miyrası: Bekhem shańaraq, párwazlı tárbiya hám qaraqalpaq til biliminiń rawajlanıwına qosqan úlesi.
Toǵız dawıslı
A. D. Dáwletov qaraqalpaq ádebiy tilinde 9 dawıslı hám 23 dawıssız fonema bar ekenin dálilledi. Dawıslılar eki qatarǵa bólinedi, al singarmonizm nızamı boyınsha bir sózde tek bir qatardıń dawıslıları esitiledi: balalar, úyler.
«Túrkiy tillerdegi singarmonizm — hind-evropa tillerindegi pát yamasa tonallıq tillerdegi ton sıyaqlı sózdiń tiykarǵı prosodikalıq nızamı: ol pútkil sózdiń dawıslı hám dawıssız seslerin qamtıydı.»
Arqa qatar
Aldıńǵı qatar
Dawıslını basıń: onıń qatarı hám túri kórsetiledi.
Tiykarǵı ilimiy ashılıwlar
Qaraqalpaq tiliniń ses dúzilisin birinshi ret dál ilimiy táriyiplegen eksperimentallıq-instrumentallıq izertlewler.
9 dawıslı hám 23 dawıssız fonema
Ádebiy tildiń fonemalar quramın dálilledi. «i» hám «u» — fonetikalıq diftonglar (eki fonemanıń birikpesi), q/k hám ǵ/g — eki fonemanıń tórt reńki, al faringal «h» — qatań dawıssız ekenin kórsetti.
Singarmonizm nızamı
Singarmonizmniń ulıwma teoriyası (1993): túrkiy tillerdiń pútkil sózdiń dawıslı hám dawıssızların basqaratuǵın tiykarǵı prosodikalıq sóz jasawshı nızamı — pát hám tonnıń analogı.
Latın álipbesi hám imla
Latın jazıwı tiykarındaǵı qaraqalpaq álipbesi reformasınıń tiykarǵı arxitektorlarınıń biri (1993-jıldan), «Qaraqalpaq tili imla qaǵıydalarınıń jıynaǵı» (2011–2012) avtorlarınıń biri.
Tiykarǵı miynetler
Qaraqalpaq til biliminiń rawajlanıwın belgilegen monografiyalar, dissertaciyalar hám sabaqlıqlar.
Dissertaciya / Avtoreferat
Házirgi qaraqalpaq ádebiy tiliniń vokalizmi (eksperimentallıq-fonetikalıq izertlew)
A. D. Dáwletov1972
1972, Dissertaciya / Avtoreferat
Házirgi qaraqalpaq ádebiy tiliniń vokalizmi (eksperimentallıq-fonetikalıq izertlew)
Leningrad, LMU — kandidatlıq dissertaciyanıń avtoreferatı
Monografiya
Qaraqalpaq tilinde singarmonizm
A. D. Dáwletov1993
1993, Monografiya
Qaraqalpaq tilinde singarmonizm
Nókis
Dissertaciya / Avtoreferat
Házirgi qaraqalpaq ádebiy tiliniń ses dúzilisi
A. D. Dáwletov1994
1994, Dissertaciya / Avtoreferat
Házirgi qaraqalpaq ádebiy tiliniń ses dúzilisi
Almatı, Qazaqstan IA Til bilimi institutı — doktorlıq dissertaciyanıń avtoreferatı
Joqarı oqıw orınları ushın sabaqlıq
Házirgi qaraqalpaq tili. Fonetika
A. D. Dáwletov1994
1994, Joqarı oqıw orınları ushın sabaqlıq
Házirgi qaraqalpaq tili. Fonetika
Nókis
Monografiya
Házirgi qaraqalpaq ádebiy tiliniń seslik dúzilisi
A. D. Dáwletov1995
1995, Monografiya
Házirgi qaraqalpaq ádebiy tiliniń seslik dúzilisi
Nókis
Toplam / kitap redakciyası
Qaraqalpaq tili imla qaǵıydalarınıń jıynaǵı
A. D. Dáwletov2012
2012, Toplam / kitap redakciyası
Qaraqalpaq tili imla qaǵıydalarınıń jıynaǵı
Nókis, «Bilim»
Shańaraq hám shejire
Frontovik paxtakesh Dáwlet Palımbetovtan — akademikke, onıń ilimiy hám pedagogikalıq dástúrin dawam etip atırǵan perzentleri menen aqlıqlarına shekem.
Akademiktiń ákesi
Dáwlet Palımbetov
Ullı Watandarlıq urıstıń veteranı, brigadir, diyqan-paxtakesh (Xalqabad, Kegeyli rayonı)
AA
Akademiktiń anası
Akademiktiń anası
Ómirlik joldası
Mırzagúl Tilewova
Joqarı kategoriyalı fizika hám matematika muǵallimi, Nókis qalasınıń mektepleri
DQ
Úlken ulı
Dáwletov Qalnıyaz
Fizika-texnika ilimleriniń kandidatı, docent; Berdaq atındaǵı QMU kafedra baslıǵı hám texnika fakultetiniń dekanı
DP
Ortanshı ulı
Dáwletov Polat
Mámleketlik xızmetker; Qaraózek rayonı hákiminiń orınbasarı
DM
Kenje ulı
Dáwletov Maxmud
Diyqan-fermer xojalıǵınıń basshısı
Kásiplesleri hám shákirtleriniń estelikleri
«Akademik Abatbay Dáwletovtıń ómiri hám ilimiy-pedagogikalıq xızmeti»
Akademiktiń ómiri hám ilimiy-pedagogikalıq iskerligi haqqında sholıw maqala: Xalqabadtaǵı balalıǵı, Nókistegi oqıwı, Kiev hám Leningradtaǵı stajirovkaları, kandidatlıq (1972) hám doktorlıq (1994) dissertaciyaların qorǵawı, akademik bolıp saylanıwı (1995), Berdaq atındaǵı QMU …
M. Qudaybergenov, Q. PaxratdinovFilologiya ilimleriniń doktorı, professor; filologiya ilimleriniń kandidatı, docent
«Birge ótken jaslıǵımız»
Klasslası hám balalıq dostınıń Xalqabadtaǵı birge ótken mektep jılları, dáslepki ustazlar hám bolajaq akademiktiń jaslıǵı haqqındaǵı estelikleri. Tolıq teksti 2012-jılǵı yubiley jıynaǵında basılǵan. Saytta jaylastırıw ushın tekstti basqarıw panelindegi «Tolıq …
Tilewbay HámzeevAkademiktiń klasslası hám balalıq dostı, Xalqabad
«Qaraqalpaq til iliminiń sárkardası»
Tariyx-filologiya fakultetiniń kurslasları (1964-jılǵı pitkeriwshiler) studentlik jılların hám óz joldasınıń qaraqalpaq til biliminiń shıńlarına shekemgi jolın eske túsiredi. Tolıq teksti 2012-jılǵı yubiley jıynaǵında basılǵan. Saytta jaylastırıw ushın tekstti basqarıw panelindegi …
R. Usnatdinova, O. Orazımbetova, Á. AtajanovAkademiktiń kurslasları, Qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutınıń 1964-jılǵı pitkeriwshileri